Тіске пайдалы тәттілер. Ондай бола ма?
Бұған сену қиын, өйткені тәттілердің тісті бұзатыны белгілі. Тәттілер балаларға да, ересектерге де қуаныш емес, зиян әкеледі дейді. Бұл мұңды ой жыл сайын жан-жақтан естіліп, өзімізге де, балаларымызға да кейде «қатты-қатты қалап тұрған» нәрседен бас тартқызады…
Ал қатты қалап тұрсаңыз, қандай шешімдер ұсынылады? Қантты азайту, тәттілерді шектеу, әсіресе таяқшалы кәмпиттер мен карамельден бас тарту. Дәлелденген: кәмпитті ұзақ сорғанда немесе кеміргенде, ол тіске жабысып, ауыз қуысында қантпен қоректенетін бактериялардың өсуіне қолайлы жағдай жасайды. Қант неғұрлым көп болса, бактериялар қышқылды соғұрлым ұзақ бөледі. Сондықтан эмаль зақымдалып, кариес пайда болады. Бірақ бүгінде кәмпиттен бас тарту міндетті емес, әсіресе тәтті жегіңіз келсе. Бұл «кәмпит» мәселесінің шешімі бар — кариес тудыратын бактериялармен күресуге көмектесетіндіктен тәтті ғана емес, пайдалы да ксилит қосылған кәмпиттер!
Бұл мақалада ксилитті кәмпиттердің қалай әсер ететінін, құрамына не кіретінін және мұндай тәттілердің нақты пайдасы мен тиімділігін толығырақ қарастырамыз.
Стоматология ғылымы дамып келеді, бірақ бір нәрсе өзгермейді: стоматологтер кариестің алдын алуды қолжетімдірек әрі жағымдырақ ету үшін қолдан келгенін жасайды. Тістерді зақымдамай, оларға күтім жасайтын ксилитті кәмпиттер — ауыз қуысының ғана емес, жалпы денсаулықты қолдаудың осындай жағымды мүмкіндіктерінің бірі.
Ксилит — табиғи қант алмастырғыш. Бұл зат жемістер мен көкөністерде, ағашта, тіпті ағзамызда бар (бауыр оны аз мөлшерде өндіреді). Ксилит тәтті, бірақ кариес тудыратын бактериялар оны сіңіре алмайды. Олар оны дұрыс «ыдырата» алмай, ашығып, өледі. Демек, бөлінетін қышқылдың тіс бетіне әсері де айтарлықтай азаяды. Осылайша ксилит бактериялардың көбеюін табиғи жолмен бөгеп, ауыз қуысындағы қышқылдық теңгерімнің қалыпқа келуіне көмектеседі және жағымсыз иіспен күреседі.
Бұл кәмпиттердің пайдасы мен әсері ксилитпен шектелмейді. Құрамында пребиотиктік қасиеттері бар табиғи қант алмастырғыш — изомальт та бар. Оның оң әсері ауыз қуысынан тысқа таралады: изомальт ішек микрофлорасына оң әсер етеді, калориясы аз және қандағы глюкоза деңгейін арттырмайды. Тағы бір өте пайдалы компонент — декстрин немесе өсімдік талшығы: ол да пребиотик пен сіңіргіш ретінде жұмыс істеп, ас қорытуды жақсартады. Сондай-ақ ксилитті кәмпиттер құрамында иммунитетті белсенді қолдайтын С дәрумені бар.
Кәмпиттерді тартымды ететін тек табиғи құрам емес. Тәттілер ашық түсті әрі әдемі болуы керек, оған да изомальт көмектеседі. Соның арқасында ксилитті кәмпиттердің дәмі қанық, құрылымы ерекше: қатты, қытырлақ кәмпит сұйық шыныға ұқсап, дәмін татып көруге шақырады. Ал табиғи бояғыш ретінде қолданылатын жеміс пен көкөніс шырындары оларды әр талғамға сай жарқын әрі алуан түрлі етеді.
Ксилитті кәмпиттердің құрамын қарастырдық. Енді құрамынан нені таба алмайтынымызға тоқталайық: мұндай тәттілерде аллергендер жоқ, өндірісінде глютен, соя және жаңғақтар қолданылмайды. Жалпы, барлығына, соның ішінде балалар мен қандағы қанты жоғары адамдарға ұсынуға болады.
Құрамды кеңінен қарастырғаннан кейін қорытынды жасайық: тіске пайдалы тәттілер бар ма? Иә, бар. Ксилитті кәмпиттердің нақты пайдасы неде? Біздіңше, ең алдымен, осы кішкентай кәмпиттер күрделі ағзамызда үлкен жұмыс атқарады. Тәттіге әуестіктен пайда болатын кариес — барлық ұрпақтың елеулі мәселесі. Ал тамақтан кейін рационға 1–2 кәмпит қоссаңыз, тістеріңізді сақтап қалуға болады. Тіс күтімінің мұндай ыңғайлы түрі әсіресе балаларға ұнайды, ал кейде оларға тәттіден бас тартқызғымыз келмейді. Ауыз қуысы гигиенасына күтім енді шексіз үгіттеуді қажет етпейді, өйткені кәмпит дәмді!
